loader Slide Left Slide Right Toggle button
watch the Protestlied from the documentary:
Bloed, zweet en snaren. De mensen van het Koninklijk Concertgebouworkest
watch the documentary:

Het Palet van Jeths
twitter
facebook
Tags
2013 2012

News

13 April 2013
SYMPHONY nr. 1
Zaterdag Matinee, Concertgebouw Amsterdam
14.15 hr

With the imminent premiere of Jeths' first symphony, it is reasonable to take a brief look into the piece's structure.

Movements II and III are based on two former works, Scale - 'le tombeau de Mahler'- and Metanoia, while the first and last movements draw inspiration from two poems by J. W. Goethe: Unbegrenzt (part I) and Selige Sehnsucht (part IV), taken from the poem cycle West-Östlicher Divan (1827). 

The symphony will be premiered by mezzo-soprano Karin Strobos and The Dutch Radio Philharmonic Orchestra conducted by Edo de Waart. Please refer to the agenda for more info about the concert.

The poem Selige Sehnsucht followed by an English translation:

Sagt es niemand, nur den Weisen,
Weil die Menge gleich verhöhnet,
Das Lebendge will ich preisen
Das nach Flammentod sich sehnet.

In der Liebesnächte Kühlung,
Die dich zeugte, wo du zeugtest,
Überfällt dich fremde Fühlung
Wenn die stille Kerze leuchtet.

Nicht mehr bleibest du umfangen
In der Finsternis Beschattung,
Und dich reißet neu Verlangen
Auf zu höherer Begattung.

Keine Ferne macht dich schwierig,
Kommst geflogen und gebannt,
Und zuletzt, des Lichts begierig,
Bist du, Schmetterling, verbrannt.

Und so lang du das nicht hast,
Dieses: Stirb und werde!
Bist du nur ein trüber Gast
Auf der dunklen Erde.

Blessed Longing

Tell it none, except the wise
(Lest the rabble cry, for shame!)
Living beings I will prize
Who but long for death by flame.

Cooling, after loving-night
When you passed your life-seed on,
Alien feeling will alight
When the candle's gleaming, calm.

Now no more are you surrounded
In the night by shadow-net;
Rather, new desire unbounded
Rends you, that you may beget.

Freedom from long effort granted,
Flown, you're held here fast, illumed,
And at last, by light enchanted,
Butterfly, you 'll be consumed.

And until you learn the best,
This: Die, and become!
You are but a sullen guest,
Earth is dull and glum.

Translation by Martin Bidney, West-East Divan, Global Academic Publishing, New York, 2010, p. 16

Unbegrenzt

Dass du nicht enden kannst das macht dich groβ,
Und dass du nie beginnst das ist dein Los.
Dein Lied ist drehend wie das Sterngewölbe,
Anfang und Ende immerfort dasselbe,
Und was die Mitte bringt ist offenbar
Das was zu Ende bleibt und anfangs war.

Nun töne, Lied, mit eignem Feuer!
Denn du bist älter, du bist neuer.

English:

That you can make no ending makes you great;
That you have no beginning is your fate.
Your song turns round, a star-vault heaven-frame;
Beginning, ending, evermore the same;
And clear import of the middle part
Is present at the end, as at the start.

My song, your fire’s unique to you!
You have united old and new.

Translation by Martin Bidney, West- Divan, Global Academic Publishing, New York, 2010, p. 23



ARTIKEL OVER SYMFONIE NR 1       DOOR MICHEL KHALIFA:

Willem Jeths heeft een symfonie geschreven. Eindelijk, zou je bijna zeggen. Hij had al een opera, drie strijkkwartetten, elf soloconcerten en een groot aantal orkest- en kamermuziekwerken op zijn naam staan, maar heeft lang gewacht voordat hij zich aan het belangrijkste genre van het orkestrepertoire waagde. Het werk is overigens geen traditionele symfonie in de klassiek-romantische betekenis, maar eerder een vierdelig werk met als overkoepelend thema de cyclus van leven, dood en transformatie.

De eerste stap in het ontstaan van de Symfonie was achteraf gezien de succesvolle première can zijn orkestwerk "Scale - Le tombeau de Mahler" bij het Koninklijk Concertgebouworkest eind 2012. Jeths voelde al tijdens het componeren dat "Scale" deel van een groter geheel moest gaan uitmaken. In 2012 schreef hij het orkestwerk "Metanoia", waarin hij materiaal uit "Scale" koppelde aan nieuwe ideeën. Inhoudelijk sluit "Metanoia" naadloos aan bij zijn voorganger. Terwijl "Scale" (letterlijk 'traptreden') over de trappen ging die een mens tijdens zijn aardse leven moet beklimmen, begint "Metanoia" (letterlijk 'datgene wat het denken en het begrijpen te boven gaat') direct nadat de laatste traptrede is bereikt, op het moment dat het stoffelijke bestaan met het tijdloze wordt verwisseld. Grondig herziene versies van beide composities vormen de kern van de nieuwe Symfonie: "Scale" als tweede deel, onder de Mahleriaanse deeltitel 'Wie ein Kondukt', "Metanoia" als derde deel.

Rondom dit dramatische, instrumentale tweeluik componeerde Jeths twee vocale delen die een meer filosofisch karakter hebben. In Goethe"s omvangrijke dichtbundel "West-östlicher Divan" uit 1814-1819 vond hij twee gedichten waarin de cyclische dimensie van het bestaan centraal staat. Hij verwerkte in het openingsdeel twee strofen uit het gedicht "Unbegrenzt" en in het slotdeel het integrale gedicht "Selige Sehnsucht". Zo begint en eindigt de Symfonie bij Goethe, waardoor niet alleen de thematiek maar ook de vorm een cyclisch karakter vertoont. Het geheel duurt nog geen drie kwartier en bestaat in feite uit één grote spanningsboog waarin alle muzikale en filosofische gegevens met elkaar verbonden blijken te zijn.

Behalve in de dramaturgie bestaan er ook in de muzikale uitwerking verregaande overeenkomsten tussen vorm en inhoud. De zuiver symmetrische vorm van het eerste deel, bijvoorbeeld, vloeit direct voort uit Goethe's cruciale versregel 'Anfang und Ende immer fort dasselbe', een zin die Jeths precies in het midden van het eerste deel plaatst. De soliste mag deze gewichtige woorden met ritmische vrijheid zingen krijgt hiertoe alle ruimte van het orkest. Wat volgt, is het exacte spiegelbeeld van het voorafgaande. Jeths moest daarbij op de vierkante milimeter werken om ervoor te zorgen dat alles wat eerst van links naar rechts gepresenteerd was ook van rechts naar links overtuigend zou klinken. Met deze uiterst strenge structuur drukt hij de betekenis van Goethe's gedicht uit.

Een ander voorbeeld betreft de verwantschap in het toonmateriaal tussen het tweede en het derde deel, in overeenstemming met het narratief. "Scale" sterft uit in de klagende frygische modus, die vervolgens aan het begin van "Metanoia" door een kleinschalige manipulatie (het verlagen van twee tonen) transformeert in eem meer 'objectieve' toonreeks afgeleid van de heletoonstoonladder.

Halverwege "Metanoia" klinkt een bijzonder akkoord dat Jeths aan Alban Berg ontleende. De Oostenrijkse componist liep in 1914 op het strand van Zandvoort toen hij een bijzondere samenklank waarnam, precies op het moment dat hij de zon door de wolken zag komen. Hij kreeg hierbij een overweldigend 'God-gevoel'. Willem Jeths gebruikt datzelfde akkoord in een poging om het idee van God in klank te vangen, waardoor opnieuw de emotionele context en het muzikaal materiaal een tweeëenheid vormen.

Maar wat is de filosofische strekking van de Symfonie als geheel? In het gedicht bij het slotdeel, "Selige Sehnsucht", klinkt een moraliserende boodschap. De muziek volgt de tekst op de voet en bereikt een hoogtepunt op de woorden 'Bist du Schmetterling verbrannt'. Het is verleidelijk om de vlinder (Schmetterling) met het begrip transformatie te associeren vanwege zijn metamorfose vanuit rupstoestand, maar Willem Jeths benadrukt dat de symboliek direct naar de mens leidt: "Volgens Goethe móet de vlinder naar het licht vliegen, om zijn bestaan inhoud te geven, met het gevaar door de zon verbrand te worden; de mens op z'n beurt moet zich letterlijk ontpoppen tot een wezen dat bereid is zijn leven voor het hoogst bereikbare doel in te zetten."

In de Symfonie grijpen drama en filosofie in elkaar. Willem Jeths is blij dat hij de kans heeft gekregen een afgeronde, meerdelige compositie te maken over leven, dood en transformatie. Hij spreekt met passie over dit onderwerp, maar weigert atobiografische verbanden te leggen: "Ik heb niet de wens mijzelf in mijn muziek prijs te geven. Tijdens het componeren zoek ik al associërend naar archetypische momenten die velen zullen herkennen. Het is dan ook die gedeelde ervaring die ik graag met een groot aantal luisteraars wil vieren. Muziek maakt het mogelijk heftige ervaringen te abstraheren."

Herkenning is er ook in muzikaal opzicht, omdat Jeths in drie van de vier delen een'Fernorchester' gebruikt. Net als zijn gesstverwante Mahler, naar wie Jeths in "Scale" en in andre werken direct verwees. Het Fernorchester, dat in de Symfonie uit zes koperblazers en één tenordrum bestaat, symboliseert de herinnering aan het voorbije en het voorgevoel van een toekomst.

Binnen het hoofdorkest heeft de altsaxofoon een prominente rol als alter ego van de stem, met name in het vierde deel. Jeths koos dit instrument niet alleen vanwege de speciale kleur, maar ook vanwege het ongekunstelde spel van saxofonist Ties Mellema. Ook de andere verrassing zit in de slagwerksectie, die versterking krijgt van de steeldrums en gestemde glazen. Maar de belangrijkste kleuring komt uiteraard van de zangstem zelf: Jeths schreef beide vocale delen op maat voor de fijnzinnige stem van mezzosopraan Karin Strobos.


19 January 2013
JETHS onderbreekt de SACRE

Tijdens het concert van het Koninklijk Concertgebouworkest op 17 en 18 januari 2013 is een mini opera van Willem Jeths en Carel Alphenaar gespeeld.
Willem Jeths:
'Eind november werd ik gebeld door Joel Ethan Fried, de artistiek adj. directeur van het Concertgebouworkest. Hij vroeg of ik een heel kort operaatje zou kunnen schrijven met eeen actueel onderwerp rond het thema 'Schandalig!' en gaf als voorbeeld het dopingsschandaal in de wielersport en Lance Armstrong. Dat was nu wel zeer actueel geweest, maar ik heb daar niet veel mee.
Onmiddellijk kreeg ik het plan om iets te doen met de cultuurbezuinigingen. Dat is zeer actueel omdat het juist in deze maand echt voelbaar gaat worden. De Radio Kamer Filharmonie, het Nieuw Ensemble, het Ives Ensemble, de fusies van de zuidelijke orkesten, Holland Symfonia, Muziekcentrum Nederland, het Nederlands Muziek Instituut, de muziekbibliotheek van het MCO - als we niet oppassen wordt het hier een woestijn!
Straks moet je voor een goed ensemble naar het buitenland. Wij hadden een geweldige muzikale infrastructuur die nu om zeep wordt geholpen. Er staan veel mensen die in de muziek werken deze maand op straat. Ik ben daar kapot van.
Al meteen kwam als librettist Carel Alphenaar in het vizier. Vanwege zijn engagement en zijn theatrale aanpak vond ik hem de meest geschikte schrijver. We hebben de dirigent een opstandige rol gegeven. Carel herinnerde zich een uitspraak van Reinbert de Leeuw die schijnt gezegd te hebben dat als hij nu twintig kaar jonger was geweest, zou zijn geëmigreerd.
We breken in in de Sacre, het schandaalstuk bij uitstek. Het is weliswaar schandalig om dat tye doen, maar het doel heiligt de middelen. Ik denk dat Stravinsky het niet erg zou hebben gevonden! Bariton Martijn Cornet is een opkomende operazanger, een grote stem en een theatrale persoonlijkheid.
Ik ben zeer blij met hem.
De zzaal stond beide avonden op z'n kop; wat een bijval!!

CLAMAVI



Neeeeeeeeeee!

Ik wil het niet
Ik kan het niet
Ik doe het niet

Ik wil het overslaan:
Ellendejaar tweeduizenddertien

Hier zwaaiend op de bok te staan
De bok van zekerheid, van kwaliteit

Maar om de hoek:
Vijfhonderd musici naar huis gestuurd
Talent in body bags gesmoord

Stik in je dédain, politici
Belager van de spelende mens

Laat duizend bloemen sterven
Zonder liefdesdood

Le sacre
Ritueel voor nieuwe vormen
Hoeder van 't schandaal
Ga zonder mij tekeer

Ik zweer 
Dat ik terugkom

Ik maak een sprong
en weg ben ik
bezuinigd, beledigd

Ik red het vege lijf
In emigratie

tekst: Carel Alphenaar